دوشنبه 6 مهر 1394

دکتر حسین الهی قمشه ای

   نوشته شده توسط: منصور علی    نوع مطلب :عکس های عرفا ،عکس ها و تصویر ها ،




دانلود رایگان کتاب صوتی کیمیای عشق























برچسب ها: هنر ، عکس ، ادبیات ، شعر ، عرفان ،





برچسب ها: ادبیات ، شعر ، عرفان ، هنر ، عکس ،

جمعه 16 مرداد 1394

درویش عبدالمجید طالقانی(1)

   نوشته شده توسط: منصور علی    نوع مطلب :زندگینامه ها ،عرفانی ،عکس های عرفا ،عکس های هنر مندان ،


استاد کل، درویش عبدالمجید طالقانی
نابغه خط شکسته نستعلیق ایران


تصویری منسوب به درویش عبدالمجید طالقانی


در سال 1391، کتاب بسیار نفیس «احوال و آثار درویش عبدالمجید طالقانی» در 768 صفحه و اندازه رحلی و چاپ رنگی، با حمایت رئیس محترم کتابخانه مجلس و حاصل بیش از 35 سال تحقیق شبانه و روزی، استاد فرزانه غلامرضا مشعشعی، انتشار یافته است. جلد کتاب توسط استاد عباس اخوین، طراحی و اجراء شده است 

اطلاعات بیشتر، متن مصاحبه استاد مشعشعی در خصوص تالیف کتاب و مسائل خط شکسته نستعلیق صفحه عبدالمجید طالقانی در سایت بلگفا 

جهت قدردانی از زحمات بسیار طاقت فرسای اساتید معظم، برای تالیف و نشر کتاب فوق، چنین به نظر آمد که، خلاصه آن جهت اطلاع رسانی در سایت های اینترنتی، بشرح ذیل بازنویسی و تقدیم شود. امید است، به افزایش آشنائی بیشتر با استاد کل، درویش عبدالمجید طالقانی، نابغه خوشنویسی شکسته نستعلیق، این خط زیبای ایرانی، کمکی هر چند ناچیز، بنمایدمنبع: کتاب «احوال و آثار درویش عبدالمجید طالقانی» استاد بزرگ خط شکسته و شاعر قرن 12 هجری قمری «1185-1150» به انضمام «فهرست شکسته نویسان» پژوهش و نگارش (استاد فرزانه) غلامرضا مشعشعی 

ناشر: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی1391 

تخلیص: حسین زینعلی، بر اساس خلاصه نویسی از کتاب فوق و چند مورد از سایر منابع [[که در داخل کروشه، اضافه شده است]]، مربوط به مولف بزرگوار. شامل خلاصه ای از: پیش گفتار، مقدمه، دیباچه، فصل اول سیر تحول خط شکسته ، فصل دوم، زندگینامه عبدالمجید طالقانی، فصل سوم، آثار درویش عبدالمجید ، فصل چهارم، جلی نویسی در خط شکسته، فصل پنجم ارزش‌های بصری در خطّ شکسته 

توضیح: جهت کوچکتر کردن حجم فایل های تصاویر کتاب، ضمن حذف حواشی خطوط، از کیفیت عکس ها نیز، کاسته شده است. برای مشاهده تصاویر با کیفیت اصلی، باید به متن کتاب یا منابع مربوطه، مراجعه شود






نمونه هائی از امضاء درویش در ذیل آثار خویش

پیش گفتار کتاب، به قلم آقای رسول جعفریان



قطعه خط شکسته، رنگه نویسی، درویش عبدالمجید طالقانیاین هنر (شکسته نستعلیق) مانند هنرهای دیگر و در شاخه های مختلفش، قله هایی دارد که شاید بتوان گفت فوق آن کمتر قابل تصور است. اینکه چیزی فراتر از شعر حافظ باشد، فهمش دشوار است، هر چند محال نیست» ایشان با توجه به تحقیق انجام شده و ملاحظه آثار درویش عبدالحمید طالقانی، می گوید: « در زمینه خط شکسته نستعلیق، آثار این استاد در قله قرار دارد و بدون شک قطعات و خطوط برجا مانده از وی، بهترین هاست. به همین دلیل است که هنر درویش در نوشتن خط شکسته نستعلیق، نام مکتب درویش را به خود میگیرد 

در زیبایی آثار عبدالمجید درویش، شهادت چشمان همه کسانی که آنها را دیده و در این مجموعه خواهند دید، حجت خواهد بود، و اما مقدمه استادانه‌ای که بر آن نوشته شده، برگرفته از عشقی با بیش از چهل سال سابقه است، عشقی فعال و پویا که عمق وجود استاد را در تصرف خود داشته و سبب شده است تا بهترین سالهای زندگی را در جهت گردآوری این کتاب بگذراند 

در این مقدمه استادانه، همه چیز در حد نهایت خود شرح داده شده و درست مانند هنر درویش که در اوج است، پژوهش مربوط به او نیز شامل هر آن نکته‌ای که امکان دسترسی به آن و درکش فراهم بوده، در اوج قرار داد. تاریخ خط شکسته، تغییرات آن، زندگی درویش، آثار برجای مانده و پس از آن انتخاب و گزینش بهترین‌ها و بسیاری از نکات دیگر، از مطالبی است که در مقدمه مبسوط و استادانه ملاحظه خواهند کرد 

بنده وظیفه خود می‌دانم به عنوان یک خدمتگزار، پدید آمدن این اثر را به جامعه هنری ایران به ویژه خطاطان عزیز و پرحوصله و هنرمند تبریک بگویم. این علاوه بر تبریکی است که باید متواضعانه به استاد مشعشعی که سالهای متمادی را صرف بِدید آمدن این اثر کرده اند، بگویم. بدون شک کتابخانه مجلس به انتشار این کتاب بر خود می‌بالد و افتخار می‌کند و آن را برگی درخشان در کارنامه نشر خویش تلقی می‌کند

قطعه خط شکسته، رنگه نویسی، درویش عبدالمجید طالقانی

مقدمه کتاب، طراحی و خوشنویسی روی جلد
استاد عباس اخوین، چهره ماندگار خوشنویسی 1389



خط شکسته نستعلیق سومین خط و آخرین خط ابداعی هنر مندان خوش ذوق ایرانی است که در سده یازدهم قانون مند گشت و در سده دوازدهم به دست درویش عبدالمجید طالقانی به اوج رسید. ... استاد غلامرضا مشعشعی از نخستین خوشنویسانی است که در ترویج دوباره این خط چشم نواز و دلفریب کوشش فراوان داشته و از دوران نوجوانی با پی بردن به اصالت و رموز آثار درویش، دلباخته مکتب این هنر پرور طالقانی گردیده ... و به جای معرفی آثار خویش، تبلیغ و اشاعه سبک درویش را راس الامور خود قرار داد. 

ایشان پژوهش را در باب درویش از سه دهه پیش آغاز نمود و با پشتوانه‌ای که از خوشنویسی داشت، به شناسایی آثار اصیل و جعلی درویش پرداخت و برای کمال بخشیدن به پژوهش خود، موزه‌ها، کتابخانه‌ها و مجموعه‌های شخصی داخل و خارج از کشور را مورد بررسی قرار داد و احوال و آثار درویش را از لابلای انبوهی از کتاب‌ها و مرقعات با حوصله ستودنی استخراج کرد


شکسته جلی، درویش عبدالمجید 1180 هجری قمری

دیباچه استاد غلامرضا مشعشعی، مولف کتاب


گر کسی وصف او ز من پرسد * * * بی دل از بی نشان چه گوید
عاشقان کشتگان معشوقند * * * بر نیاید ز کشتگان آواز

سخن از فرزانه ای است که سر خیل عاشقان است و سرسلسله رهروان، او را با قلم میثاقی است جاودانه، که نوشتن وسوسه تمام زندگی اوست، وسوسه ای که تا واپسین دم حیات، دست از جان بی قرار او برنمی دارد. آری صحبت از هنرمند بزرگ و نابغه ای است که چون سعدی، حافظ، مولانا و میرعماد، جدا از زمان و مکان و تاریخ و رشته هنری خود، در شمار مشاهیر ادب و هنر جهان قرار دارد، ولی افسوس هنوز جامعه خوشنویسان آنطور که بایسته «درویش عبدالمجید» این استاد نامدار مشرق زمین است، او را نمی شناسد ... چه رسد به مردم میهن ما 

با تاسف فراوان باید سده اخیر را دوره رکورد شکسته نگاری نامید، زیرا بی توجهی به این هنر با گذشت زمان چنین نتیجه داد که اکثر متون و دست نوشته هائی که به خط شکسته، از پیشینیان به یادگار مانده، ناخوانا بنماید. وجود این خلاء بزرگ فرهنگی و بی گانه شدن مردم با خوشنویسی سبب شد که این آثار در موزه ها و کتابخانه ها، محبوس مانده و ناگزیر گرد فرآموشی بر آنها بنشیند، تا آنجا که حتی نام مشاهیر و نام آوران این قلم نیز از یاد برود

یکی از نتایج زیان بار وضعیت یاد شده آن بود که مردم ما، به خصوص نسل جوان – به دلیل ناآشنایی با رموز و قواعد شکسته و نداشتن استاد و معلم مجرب – به جای بهره وری از این خط زیبا و جلوه های خوش آن که صرفا به منظور تند نویسی طراحی شده است – امروزه دارای خطی نازیبا و ناموزون شبیه «نسخ روزنامه ای» هستند که این خط به دلیل ضعف در تکنیک کاربردی خود، از حرکتی کُند برخوردار است 


بر آن شدم که نتیجه تحقیقات و مطالعات بیش از سه دهه خود را ره‌آورد صاحب‌ نظران و هنرمندان کرده و کتاب مرجع حاضر را پیشکش آنان کنم که در برگیرنده مجموعه‌ای از برگزیده آثار استاد در موزه‌ها و کتابخانه‌ها و گنجینه‌های خصوصی داخل و خارج از ایران بوده و نیز همه‌ی اطلاعات مربوط به خطّ شکسته همچون سیر تحول، شیوه، سبک شناسی و معیارهای شناسایی خطوط ایشان و سایرمطالب مربوط به زندگی و شرایط اجتماعی زمان وی را در بر داشته باشد
قطعه شکسته، درویش عبدالمجید 1176 هجری قمری

خلاصه کتاب «احوال و آثار درویش عبدالمجید طالقانی» استاد بزرگ خط شکسته و شاعر قرن 12 - نگارش غلامرضا مشعشعی 

با اسلام آوردن ایرانیان، خط کوفی جایگزین خط پهلوی و اوستائی شد. تا اواخر قرن پنجم، ده ها گونه خط کوفی، در کتابت و تحریر و تزئین به کار می رفت. سپس ابن مقله بیضایی (محمد بن علی فارسی 272-328 هجری قمری ) خط نسخ را با توجه به خط کوفی، پدید آورد. خط نسخ، باعث آسانی در خواندن و نوشتن شد و بتدریج خط کوفی، منسوخ گشت، هر چند جنبه های تزئینی برای کتابت قرآن مجید یا در کتبیه ها و ظروف سفالی، هم چنان، استمرار داشته است
گفته میشود، ابن مقله، سایر خطوط محقق، ریحان، ثلث، رقاع و توقیع را، از روی خط نسخ، بوجود آورده است. بعلاوه ابن بواب (م 413 ق) در این خطوط تصرفاتی به عمل آورده و بعد از آن خط با میزان نقطعه سنجیده شد. در قرن هفتم هجری قمری، به دست یاقوت مستعصمی و شاگردانش به کمال زیبائی و درست نویسی رسید 
از قرن هشتم تا یازدهم، خطوط تعلیق، نستعلیق و شکسته نستعلیق، بوجود آمد که باید آنها را خطوط ویژه ایرانی نامید. زیرا اگر چه الفبای آنها، ماخوذ از حروف عربی است، ولی شکل و ترکیب آنها با سایر خطوط اسلامی متفاوت است و حتی ترکیب و گردش حروف در آن ها شباهت به خطوط باستانی ایران، یعنی پهلوی و اوستایی دارد
قطعه خط ثلث و نسخ ریحانی - علاء الدین تبریزی - قرن دهم
نمونه خط کوفی

خط تعلیق 
خط تعلیق، با تکامل یافتن خطوط توقیع و رقاع، به دست خواجه تاج سلیمانی (736-808 ق) به صورتی خوش درآمد. این خط در ابتدا برای تحریر و کتابت و نوشتن نامه ها، استفاده می گردید. لکن بواسطه پیوستگی و اتصالات ممتد در بین حروف و تنگاتنگی آن، ضمن دارا بودن ترکیبات بسیار بدیع و چشم نواز، هم چنان در خواندن و نوشتن دشوار بود

نیاز به سرعت در نوشتن باعث شد تا پیوستگی حروف و کلمات، مجاز شود و خطی بوجود آمد که شکسته تعلیق نامیده شد. این قلم خاص کاتبان دیوان بود که گاهی «ترسّل» نیز نامیده شده است. پس از رواج خط تعلیق، عثمانی‌ها و مصری‌ها در آن تصرفاتی موافق با سلیقه خود ایجاد کردند و شیوه خود را «دیوانی» نامیدند

خط تعلیق - خواجه اختیار منشی گناآبادی - قرن دهم

قطعه خط شکسته تعلیق، مرقع کوه نور، درویش عبدالمجید 1180 ق

خط نستعلیق 
خط نستعلیق توسط میر علی تبریزی (زنده در 798 ق) از ترکیب دو خط «نسخ» و «تعلیق» بوجود آورد. گفته میشود نام گذاری نستعلیق، به دلیل نسخ کردن خط تعلیق، به صورت خلاصه نستعلیق، گفته شده است. خط نستعلیق عروس خطوط اسلامی است و در نهایت سادگی و زیبائی و فاقد مشکلات خط تعلیق است. البته نوشتن آن، نیاز به مهارت های فنی بیشتری دارد 

خط نستعلیق از همه شرایط زیبایی مثل: اعتدال، موزونی، استواری، تناسب، حسن ترکیب و هم‌آهنگی ذوق و سلیقه برخوردار است. علاوه بر زیبایی منظر، سهولت و سرعت تحریر نستعلیق و نیز آسانی قرائت کلمات و سطور از موجبات رواج آن بوده است. نستعلیق خطی است با قاعده و حروف این خط را، الهام گرفته از زیبایی طبیعت دانسته‌انداز بزرگانی که هر کدام سهم موثری در تکامل خط نستعلیق داشته اند، می توان به سلطانعلی مشهدی (متولد 926 ق) میر علی هروی (م951 ق) و میر عماد (م 1024) اشاره نمود. البته استاد کل میر عماد حسینی، در لطافت قلم و قدرت کتابت و خوش اندامی حروف و کلمات، تمام زیبائی های خط نستعلیق را به اوج کامل رسانده است 

اصول خط نستعلیق امروزه همان است که میرعماد لحاظ کرده بود. هنرمند قرن سیزدهم محمدرضا کلهر (م 1310 ق) در چارچوب شیوه میرعماد تغییراتی ایجاد کرد که در زیباتر شدن و تطبیق آن با صنعت چاپ سنگی در آن زمان، نقش اساسی داشت. میرزا غلامرضا اصفهانی (م 1304 ق) و از هنرمندان همین دوره است که نستعلیق را بسیار استادانه می‌نوشت 

در دهه های اخیر، توجه به خط نستعلیق، روزافزون بوده است و خوشنویسانی توانا در این زمینه ظهور کرده‌اند. از خوشنویسان معاصر که موجب رونق و ترویج این نوع خط شده‌اند، می‌توان به عماد ‌الکتاب (م 1315 ش)، سید حسین میرخانی، سید حسن میرخانی [[و دوره معاصر، استاد غلامرضا امیر خانی]] اشاره
نمود



قطعه خط نستعلیق میرزا غلامرضا اصفهانی، 1289 ق


خط نستعلیق - میر علی، قرن دهم ق

خط نستعلیق - مرحوم میر عماد الحسینی، متوفی 1024


خط شکسته نستعلیق 
 
اکثر خطوطی که در ایران انتشار یافت، به تدریج به صورت شکسته نیز، تحریر شده است. تغییراتی در اصل خط که برای تند نویسی و تحریر متون بلند، مثل نامه ها، قطعات، مرقعات و بیاض و فرامین، قابل استفاده باشد. از اواخر قرن یازدهم، به جای شکسته تعلیق، از خط نستعلیق برای تمامی کتابت ها، استفاده شده و در ادامه سیر مذکور، کم کم به سمت شکسته شدن آن، گرایش بوجود آمد. با کثرت کاربرد و نیاز به تند نویسی بیشتر، پیچش‌ها و حرکت‌های بسیار زیبایی جهت روان‌نویسی و تندنویسی، ابداع شد 

ابداع و استخراج شکسته نستعلیق را از نستعلیق در اوایل قرن یازدهم به مرتضی قلیخان شاملو (متوفی 1100 ق) و برخی نیز به محمد شفیع هروی معروف به شفیعا (متوفی 1081 ق) و حتی به میرزا ابوتراب خوشنویس نسبت داده‌اند، که مورد اخیر، مورد قبول، غالب تذکره نویسان نیست. لکن بدون شک، بزرگترین هنرمند و بلکه اوج دهنده این خط، درویش عبدالمجید طالقانی (1170 - 1185) است. وی در یک دوره کوتاه 15 ساله، همان کاری که طی چندین قرن در نهایت به دست میر عماد، برای کمال خط نستعلیق انجام شد، توسط درویش در این مدت کم، بوجود آمد
درویش در ابتدا به کمال استادی در خط نستعلیق رسید. چنانچه گفته میشود، او مثل میر عماد، مینوشت. آنگاه با توجه جدی به خط شکسته نستعلیق زمان خویش، با بررسی نقاط ضعف و قوت آن، ضمن تجزیه و تحلیل، حروف و کلمات را از نو، دسته بندی نمود و در نتیجه بعضی را جابجا کرد، برخی را جویده و برخی را بلند و چنان حروف و کلمات را از درون هم عبور دارد و پیچاند که نتیجه آن، بوجود آمدن طرحی ابداعی و نو و به اصطلاح، اوج هنری و فنی خوشنویسی را در خط شکسته نستعلیق، بوجود آورد. گفته میشود، در 5 سال آخر عمر درویش و به خصوص سال آخر حیات ایشان، 1185 هجری قمری، در اوج مشکلات ناشی از مریضی و تنگدستی، بیشتر آثار نفیس استاد، به بار نشسته است
درویش عبد المجید طالقانی، به علاوه در شاعری نیز چیره دست بود و دیوان شعر از وی، به یادگار مانده است. درویش در سال 1185 هجری قمری، یعنی در 35 سالگی، به دیدار حق نائل گشته و در قبرستان «تخته فولاد» اصفهان، به خاک سپرده شد. ابیات ذیل بر سنگ آرامگاه ایشان، نوشته شده است 

حیف و صد حیف ز درویش مجید
که جوان رفت ز دنیا ناگاه

آن به انواع معارف عارف
آن به اقسام حقایق آگاه

بی خطا خطه خط را سلطان
بی سخن کشور معنی را شاه
قطعه خط شکسته، مرتضی قلی شاملو، قرن یازدهم ق
قطعه خط شکسته، محمد شفیع حسینی، 1086 ق
سنگ مزار درویش عبدالمجید طالقانی در تخته فولاد اصفهان

بعد از درویش، معروف ترین شاگرد ایشان، میرزا کوچک محمد قاسم نجفی اصفهانی، خوشنویسی مبرز بود. بعد از او، افرادی چون میرزا محمد رضا و محمد جعفر اصفهانی و نیز شکسته نویسان زیادی از جمله سید علی اکبر گلستانه، در دوره قاجار [[ و از معاصرین، اساتید محمدحسین عطارچیان و غلامرضا مشعشعی را ]]، از شاگردان مکتب درویش، نام می برند، [[ در این میان غلام‌رضا مشعشعی و محمد حسین عطارچیان، بیش از دیگران به شیوه درویش نزدیک شده‌اند]]ص

قطعه خط شکسته، محمد قاسم نجفی اصفهانی، 1192 ق


دو رویداد مهم دوره قاجار
خط شکسته نستعلیق با آنکه در ابتدا ساده و خوانا بود، به تدریج پیچیده و برای خواندن، دشوار گردید. لکن تلاش شد، از انحطاط این خط زیبا، جلوگیری و جنبه های کاربردی آن، حفظ شود 

اول – با تلاش اشخاصی مثل امیر نظام گروسی و میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی و امیر الدوله، شیوه خاص با سرقلم بوجود آمد. هر چند اصول ابداعی درویش، در آنها حفظ شده است، ولی اصلاحاتی مثل اتصال دو یا سه نقطه به هم، اجتناب از پیوسته و متصل نویسی حروف و کلمات برای تسهیل در خواندن و اقبال مردم و اشخاص با سواد به خط شکسته نستعلیق، بوجود آمد 

دوم- هر چند خط شکسته با قلم خفی (کوچک تحریری) و برای مقاصدی مثل نوشتن عریضه، عقد نامه، قباله، کتاب، بیاض، احکام و مکاتبات به کار می رفت و لکن با ظهور خوشنویسانی مثل میرزا غلامرضا اصفهانی و گلستانه، قطعه نویسی خط شکسته در اقلام جلی (بزرگ و انتزاعی)، متداول گشت و جنبه های تزئینی خط در آن، نمایان تر شد. لذا علاوه بر اقلام ریز (خفی) به صورت اقلام درشت (جلی) که برای کارهای گرافیکی و نقاشی خط، بسیار کاربرد دارد، مورد اقبال خوشنویسان معاصر واقع شده است
شکسته نستعلیق بعد از یک دوران کوتاه رکود، امروزه مورد توجه مجدد خوشنویسان، واقع شده است. حروف و کلمات در این نوع خوشنویسی از شکل‌های متنوع و زیبایی برخوردار است. حرکت در این خط از نستعلیق آزادتر است. از شکسته نستعلیق برای نوشتن متن‌های ادبی و شاعرانه فارسی، بهره گرفته می‌شود این نوع خوشنویسی در نقاشی خط و گرافیک نیز کاربرد وسیعی دارد
به هر حال، برای امروز جامعه، به دلیل کیفیت خطوط مورد استفاده در صنعت چاپ و روزنامه و ... متاسفانه بدخطی یا به عبارتی، خط روزنامه ای، رواج زیادی دارد. لذا علی رغم گرایش به اقلام درشت در خط شکسته نستعلیق (جلی) در نمایشگاه ها و تابلوها، از کاربرد بسیار مهم خط شکسته نستعلیق در اقلام ریز، خفی، برای نوشتن عادی، کاسته شده است 
برای رواج خط زیبای شکسته نستعلیق، با توجه به وجود 32 حرف فارسی و تلاش برای یادگیری اشکال حروف ویژه نستعلیق و حالات شکسته آنها، که کم تعداد می باشد، می توان با تدوین برنامه های بلندمدت در کتابهای درسی دوره های مختلف، به تدریج نسبت به رواج خط زیبای شکسته نستعلیق، اقدام نمود
قطعه خط شکسته، شفیعا قرن یازدهم


قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، 1179 ق



قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، 1178 ق



منبع: http://www.zeinali.ir/











برچسب ها: هنر ، زندگینامه ،

جمعه 16 مرداد 1394

درویش عبدالمجید طالقانی(2)

   نوشته شده توسط: منصور علی    نوع مطلب :زندگینامه ها ،عرفانی ،عکس های عرفا ،عکس های هنر مندان ،


استاد کل، درویش عبدالمجید طالقانی
نابغه خط شکسته نستعلیق ایران


تصویری منسوب به درویش عبدالمجید طالقانی


خلاصه کتاب «احوال و آثار درویش عبدالمجید طالقانی» استاد بزرگ خط شکسته و شاعر قرن 12 - نگارش غلامرضا مشعشعی 

فصل دوم - زندگینامه عبدالمجید طالقانی


نمائی از روستای مهران طالقان - زادگاه درویش عبدالمجید طالقانی

درویش عبدالمجید طالقانی، متولد روستای مهران طالقان. سال تولد وی، 1150 قمری و برخی 1148 یا کمتر، ذکر کرده اند. [[متاسفانه از ایشان یا دیگران، نوشته ای شامل اسامی و مشخصات والدین عبدالمجید، به جا نمانده است]]. وی در نوجوانی از زادگاه خود به شهر قزوین مهاجرت می نماید 
فردی کم سن و سال از خانواده روستایی، بی اسم و رسم، از طالقان برخیزد و برای کسب دانش و هنر، کسان خویش را ترک کند و به قزوین آید، لکن آنرا کوچک ببیند، و قصد سفر به اصفهان (پایتخت آن زمان کشور ایران) نماید، مشخص است که خداوند در وجود او، چه نبوغ و ذوق و استعداد هنری، نهفته است 
بنوشته بر زر ورق آسمان نظر
درویش طالقانی مهرانی المقر

در سفر سال 1366 استاد مشعشعی به روستای مهران، حسب اعلام سالخوردگان روستای مذکور، از پدران خود نقل می نمایند که درویش تنها فرزند خانواده خویش بوده و از اعقاب ایشان، کسی در روستای مهران ساکن نیست 

گفته میشود عبدالمجید تا پایان عمر، تاهل اختیار نکرده است. هر چند در قطعه ای از ایشان

مخدوما، مهربانا، خواهید که در دو سه روز این محب خود را، از تفرقه حواس فارغ کنید، قلیل خرجی بهر نحوی که مقدور بوده باشد، باید که تدارک کرده شود. خود دانسته، میدانید که شرمندگی عیال، بدتر المی است از آلام روزگار، که بهیچوجه من الوجود چاره نمی گردد. ص 153 - البته ممکن است این مطلب، در شکوه کلی از روزگار یا برای شخص دیگری، بیان شده باشد
اوضاع سیاسی و فرهنگی آن زمان اصفهان، به دلیل آثار حمله محمود افغان و سرنگونی حکومت صفویه و لشکر کشی های نادر شاه و تا قبل از دوره زندیه، زمانه نابسامان و فوق العاده رنج آور، برای دانشمندان و به خصوص هنرمندان بوده است. به نحوی که برخی، نیمه اول قرن دوازدهم را، روزگار انحطاط ادب و هنر پارسی می دانند 
درویش عبدالمجید در اواخر عمر خویش، با حکومت میرزا عبدالوهاب در اصفهان معاصر میگردد. وی مردی نیک نفس و هنر پرور بوده و حضور در محفل علمای پیرامون میرزا عبدالوهاب، تنها نقطه عطف زندگی، پر از سختی و ناملایمات درویش بوده است

گفته میشود، درویش به دلیل حسن ملازمت برخی دوستان خویش در اصفهان، علی رغم مشکلات موجود، جلای این شهر نکرده و تا پایان عمر کوتاه خود، در همان جا سکونت داشته است. برخی از قطعات درویش، این مطلب را به خوبی نشان می دهد 

در روز دوشنبه ذی الحجه الحرام 1179 ق در دارالسلطنه اصفهان، در باغ سعادت آباد، در خدمت مخدوم حقیقی خود ابن مرحوم فتحعلی خان افشار محمد رشید بیکا آدام الله قدره العالی، تحریر نمود، کمترین بنده با اخلاص عبدالمجید 

عبدالمجید درویش، در قریه دولت آباد در خانه آقا محسن در خدمت جمعی از مخادیم نظام .. از جمله حاج الحرمین لطفعلی بیک ... و جمعی دیگر از دوستان تحریر شد ص 157

متاسفانه علی رغم اوج کمال هنری درویش، وضعیت معیشت وی در آن دوره، با سختی زیاد ناشی از کسالت جسمی و بلکه فقر و تنگدستی، همراه بوده است 

به تاریخ اوائل شهر رمضان یک طرف کسالت روزه، یک طرف پریشانی حواس زیاده از حد قیاس، به صد هزار فلاکت 

روز سه شنبه سلخ جمادی الاول در کمال سرعت به افسردگی قلمی شد سنه 1180 ق
در مرقومه ای که از دوستی، طلب کمک شده است: «میرزا رفیع ... هر چند کمترین بنده ... از التفات سامی زیاده از حد تحریر و تقریر خجل و شرمنده است ... متوقع و مستدعی است که قدری خرجی که چند روز گذران کند فرستد که خدا گواه است که در این چند روز، زیاده از حد تقریر و تحریر، سرگردان و معطل است. مشقه فی شهر محرم الحرام سنه 1180ق» ص
علاوه بر مشکلات جسمی و بیماری، به خصوص جهالت برخی اشخاص به ظاهر مدعی، موجب انواع فشارهای جسمی و حتی روحی بر عبدالمجید می گردد. تاملی بر برخی نامه ها و شکوه های ایشان 
دوشنبه بیست و پنجم جمادی نخست است. از فرط پریشانی و کج خلقی خواستم خاطر پژمرده را به مشغله ای مشغول دارم و نفسی بفراغ بال بردارم. هزار افسوسم که روزگار دست توانایی بسته و پای ارادتم را شکسته 
خدایگانا امروز در تمامی جهان احدی انصاف انسان نمی شناسد، خصوص در مراتب شناختن خط که اکثر اشخاص که لاف فهم می زنند، همین که فهمیدند که این کاغذ را، کمترین، تحریر کرده، جرح می نمایند. گاه اتفاق می افتد که آن کاغذ مجروح، خط میرزا حسن است، شفیعا بمظنه، همین که خط بنده است، جرح می کند. خدا ایشان را انصاف کرامت کند 
هر جا خط کهنه می بیند نوشته، خط محسنا می داند و بی اختیار می شود. گاهی به مرحوم شفیعا، ترجیحش می دهد، اما وجه رجحان مشخص نیست. نخست ظاهر با بنده کمال شفقت اظهار می نماید، اما عزیزی می گفت که در جَر و بجرح تو بی اختیار اگر قطعه خوش نوشته را بگویند که فلان نوشته است 
تا جان و روح در بدن دارد، ممتنع است که پذیرد و قبول کند. امر من امری شده است که خواب راحت کمتر کرده ام. از هر که تصور کنند زیاده.» ص 172
و نیز در قسمتی از یک قطعه به خط درویش که در تاریخ 1183 قمری نوشته شده است: «از بی وقوفی مردم از خود راضی گله دارد... دوسه خط شناس غیر معروف داریم که هیچ کس را به خط شناسی قبول ندارند و خود هم به هیچ وجه وقوف ندارند کسی چه کند اگر جرح ایشان نماید صلاح حال نیست، نکته جانکاهی است خط شناسی!» ص 175

در قسمتی از تحریر یک قطعه با تاریخ 1180 قمری: «به جهت بی قدری این فن، مشق را ترک کرده بودم، باز خیال کردم چند سال تصدیق و ریاضت کشیده خوش نیست ترک همره، دیگر بار شروع به مشق شد. امید که بعد از این چون بیش از این موجب پشیمانی و حرمان نگردد. حسب الاشاره عزیزی تحریر این دو کلمه شد.» ص
استاد مشعشعی، در ص23 کتاب خویش، در ادامه، چنین شکوه نموده است: «دریغ و صد افسوس از هنر مند نابغه ای که چنین مورد بی مهری و کم لطفی ابناء روزگار قرار گرفته و در اوج اقتدار، به دلیل بی بهره بودن از حداقل امکان زندگی و رفاه نسبی، ناچار به ترک همره بوده است، یعنی از قلم، این یار و مونس همیشگی که با وی میثاق ازلی داشته است، جدا شود! آن عزیز بزرگواری که امروز نوشته هایش را چون کاغذ زر، دست به دست می برند و به آن مباهات می کنند، چنان جانش را غمین و خاطرش را اندوهگین و آزرده میسازند که از خلق شاهکارهایش، که هر یک چون دردانه ای است ثمین و گرانبها، احساس پشیمانی و حرمان کرده است. تفو بر تو ای چرخ گردون تفو!» ص
قطعه خط شکسته درویش


قطعه خط شکسته درویش، درخواست خرجی برای عیال

قطعه خط شکسته درویش، که اشاره کرده از آن غافل نگذرند، 1180 ق
قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید ، ص 157 ک


قطعه خط شکسته و شعر، درویش عبدالمجید، 1181 ق
قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید ص 192

گلایه از بی انصافی برخی مدعیان خط شناسی، ص 172
قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، ص 175


قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید ص 192
قطعه خط شکسته، جلی، درویش عبدالمجید


فروتنی و تواضع درویش
به نقل از دکتر بیانی، درویش علی رغم توانائی های فراوانش، متواضع و شکسته نفس بود. اکثر نوشته های او با اوصافی مثل «عبد» یا «اقل» یا «بنده کمترین» شروع و به کلماتی مثل «فقیر» یا «بیچاره» و نظایر آن، ختم می شود. در اغلب قطعات بسیار نفیس خویش، اعلام داشته که به تضییع این صفحه پرداخته شده است

بعلاوه باتوجه به استادی مسلم درویش و برجسته بودن او، نسبت به خوشنویسان قبل از خود، نهایت ادب و احترام را به کار برده است. حتی در قطعاتی در اواخر عمر خویش بیان داشته است: «اکثر این خط از استادی مرتضی قلی سلطان شاملو نقل شد. حرره العبد الاقل عبدالمجید فقیر سنه 1181 ق» یا «صفحه ای است خط استاد بزرگوار شفیعا شوق آن کردم که از روی آن نقل کنم» یا «حرره العبد الاقل الحقیر عبدالمجید الفقیر در دارالسلطنه اصفهان به تاریخ شهر صفر، نقل از خط استادی میرزا حسن کرمانی رحمه الله» 

در باب میزان تواضع و خشوع عبدالمجید و تاثیر آن بر دیگران، داستان هایی نقل میشود از جمله آنکه شخصی به نام شیخ رحیم مایل، در جوانی شکسته نستعلیق را، بسیار خوب مشق می نمود که حتی موجب اشتباه با خط استادش، عبدالمجید می گردید. لکن به دلیل هجو و سوء ادب به استاد، توفیق مشق و درک محضر ایشان از او سلب و آشفته روزگار می گردد
قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، نقل از مرتضی قلی شاملو، 1181 ق
قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، نقل از میرزا حسن کرمانی، 1184 ق


قریحه شعر درویش
بعلاوه عبدالمجید، دارای قریحه شعر و ادب نیز بوده است. چنانچه دیوان اشعار او، در سال 1363 توسط استاد احمد سهیلی خوانساری به چاپ رسیده است. او ابتدا به نام خموش و بعد ها به نام مجید، تخلص می کرد. سراسر دیوان وی، از غزل های سوزناک و عاشقانه، می باشد که حکایت از عشقی جانگذار و پاک داشته که در آتش حرمان و بی مهری آن، عمری را، سوزان و نالان سپری کرده است
از دیوان درویش یک نسخه در کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار وجود داشته است. هم چنین نسخه کتابخانه دانشگاه تهران، نسخه ای نیز در کتابخانه مجلس، وجود دارد
نمونه ای از اشعار عبدالمجید 

ظلم است که بیرون کنیم از قفس اکنون
کز جور توام ریخته شد بال و پر آنجا

پرسید کسی دوش ز بزمت خبر از من
پنداشت که من داشتم از خود خبر آنجا

دور از تو مجید آرزوی خلد ندارد
کانجا که تویی از همه خوبتر آنجا



نسخه خطی دیوان، درویش عبدالمجید

قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، متخلص به خموش، 1172 ق

بیماری و فوت درویش عبدالمجید

در سال های پایانی عمر درویش (سی و چند سالگی)، شدت بیماری (تب مالاریا) وی افزایش یافته و حتی او را زمینگیر می نماید. تاملی در برخی قطعات عبدالمجید، حاکی از شدت مرض و مشکلات این هنرمند نامی است 
مدتی است که نوبه ربعی گریبان گیر حقیر گردیده به انضمام ناخوشی های دیگر از جمله درد اعضاء» ص 192 ص 

خلاصه کلام نوبه ربع به حدی احوال مخلص را مختل کرده است که توان وصف کردن، بالمره اشتها را قطع کرده است که هر گاه لقمه چیزی خورده شود تحلیل نمی رود. به تاریخ شهر رمضان المبارک 1183 ق» ص 175

حضرات فریاد و هزاران فریاد از دست نوبه ربع، که دیگر حال به کمترین بندگان، نگذاشته است. یعنی یک مثقال گوشت در بدن حقیر نمانده، پوستی بر روی استخوان. هر چه معالجت کردیم هیچ قسم، یعنی به هیچ وجه من الوجوه، نفع نپذیرفت 

الحال که چاره منقطع شده، یعنی از همه جا و همه کس و به جناب سبحانی متوسل گردید، بعد از توسل و روز به روز حال خوش تر گردد، انشاء الله! امیدوار است که بهتر شود، یعنی به حدی رسیده که دوستان را وداع خواهم کرد 

اگر چه در سال هزار و یکصد و هشتاد و چهار هجری باز نوبه هست، اما این قدر هست که بعضی ناخوشی های دیگر رفع و همان نوبه فقط مانده است 
فریاد از دست اطبا! میرزا علی نقی حال که رفته است به چهار محال و ممتنع است که بیاید، خلاصه سرگردان کرده است، خود را و مرا و مردم را. به تاریخ یوم پنجشنبه شهر رمضان المبارکه سنه 1184 من هجره النبویه مصطوفیه (ص)» ص 211 ص
«بخت نامساعد به حدی رنجور و شکسته و دردمندم دارد که قدرت از جا برخواستن ندارم، یعنی الحال قریب شش ماه است که از خانه پا به بیرون نگذاشته ام... در این مدت به احدی نه سرمشق و نه تعلیم داده ام، یعنی نتوانسته ام کلمه ای بنویسیم ... که به جان کندن بسیار، تحریر این چند سطر نمود ... خط کمترین این نیست، که در عین صحت اگر چشم برهم گذاشته می نوشتم، بهتر از این می نوشتم. چه کنم ستیزه با فلک نمی توانم کرد و از امر قضا سرنمی توان پیچید» ص 200 

به هر تقدیر، عبد المجید طالقانی، در سال 1185 به دلیل بیماری نوبه ربع، ناشی از تب مالاریا، جان به جان آفرین تسلیم می نماید. آرامگاه او در قبرستان مقابل تکیه میر در شمال گورستان تخت فولاد اصفهان می باشد. گفته میشود، این مکان بعدها به تکیه درویش عبدالمجید، مشهور می گردد 
گفتنی است، درنزدیکی روستای مهران طالقان، زادگاه درویش عبدالمجید طالقانی، بر بالای تپه ای، مقبره ای جهت و یادبود ایشان احداث شده است
اشعار روی سنگ یادبود درویش، از لطفعلی بیگ آذر بیگدلی (1134- 1195 ق)، صاحب تذکرۀ آتشکده و از رفیق اصفهانی به خط نستعلیق عالی در رثای درویش، این عبارت، در بالای سنگ مزار، حک شده است 

وفات مرحوم مغفور جنت و رضوان آرامگاه درویش عالمجید به تاریخ یوم الاربعا پانزدهم محرم الحرام سنه 1185 ق

ابیات شعر روی سنگ قبر درویش از آذربیگی، به شرح ذیل، می باشد

حیف و صد حیف که از کج روشیهای سپهر
بست بر ناقه اجل محمل درویش مجید

حیف و صد حیف که از نغمه سرایی افتاد
عندلیب به سخن قابل درویش مجید

بود چون ابر گهر ریز و چو دریا دُر خیز 
خامه نامه ز دست و دل درویش مجید

به یمین رخت کشید از صف اصحاب شمال
گشت چون رحمت حق شامل درویش مجید

زیست نیکو، چو بشد ماند از او نام نکو
از جهانست بس این حاصل درویش مجید

در جوانی زجهان گشت روان سوی جنان
از جنان بود چو آب و گل درویش مجید

زد رقم از پی تاریخ وفاتش آذر
شده ایوان حنان منزل درویش مجید

قطعه خط شکسته، رنگه نویسی، درویش عبدالمجید
قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، 1185 ق
قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، 1184 ق



هم چنین اشعار رفیق اصفهانی، در حواشی سنگ مزار درویش، عبارت است از
حیف و صد حیف ز درویش مجید
که جوان رفت ز دنیا ناگاه

آن به انواع معارف عارف
آن به اقسام حقایق آگاه

زبده پیر و جوان از افسران
قدوه خرد و بزرگ از اشتباه

بی خطا خطه خط را سلطان
بی سخن کشور معنی را شاه

شعر چون شعر نکویان دلبند
خط بسان خط خوبان دلخواه

در جوانی ز جهان رخت کشید
چون به اوضاع جان کرد نگاه

حیف از آن طلعت افروخته حیف
آه از آن قامت افروخته آه

خسرو روح وی از کشور تن

سوی جنت چو برون زد خرگاه


زد رفیق از پی تاریخ رقم
(جعل الجنه مثویه آله)


سنگ مزار مدفن درویش عبدالمجید طالقانی در تکیه فولاد اصفهان


نمائی از آرامگاه تکیه فولاد اصفهان



بنا و مقبره یاد بود درویش عبدالمجید طالقانی - در کنار روستای مهران طالقان، زادگاه درویش



منبع: http://www.zeinali.ir/







برچسب ها: هنر ، زندگینامه ،

جمعه 16 مرداد 1394

درویش عبدالمجید طالقانی(3)

   نوشته شده توسط: منصور علی    نوع مطلب :زندگینامه ها ،عرفانی ،عکس های عرفا ،عکس های هنر مندان ،

استاد کل، درویش عبدالمجید طالقانی


نابغه خط شکسته نستعلیق ایران







قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید، 1184،در آن متذکر شده که قلم مساعدت کرده است، ص 170


فصل سوم، آثار عبدالمجید طالقانی


این آثار شامل تعدادی از قطعات، مرقعات و کتاب‌ها در نزد کتابخانه ها و نیز مجموعه داران خصوصی، قرار دارد. برخی از قطعات ایشان، بعدها با تزئین کامل، یعنی تذهیب، تشعیر، قطعه بندی و مرقع، همراه شده است 

اکثر قطعات ممتاز، در سال های پایانی عمر درویش، یعنی بین سال های 1179 تا 1185، تحریر شده اند. این قطعات اغلب شامل سه یا جهار یا چندین امضاء از استاد عبدالمجید می باشد


قطعه خط شکسته درویش عبدالمجید، 1184 قمری


چندین قطعه استثنائی از دوریش وجود دارد که در سال های 1182 تا 1184 هجری قمری آنها را تحریر کرده است 

عجیب اینجاست که یک قطعه تحریر شده در سال 1180ق عبدالمجید، مورد رضایت ایشان واقع شده و لذا بیان داشته است: «قلم در آن خیلی مساعدت کرده است از آن غافل نگذرند» ص 170 

در قطعه دیگری «نظر به بعضی قطعات که تحریر کرده است بر اکثر آنها ترجیح دارد» ص 298

قطعه خط شکسته درویش عبدالمجید، 1180 ق

مرقع کتابخانه مجلس شورای اسلامی ص 56 و مرقع موزه رضا عباسی 57 دو مرقع استثنائی از درویش می باشد. مرقع کتابخانه مجلس، قطع 5/20 در 12 و شامل 34 قطعه ممتاز است. این مرقع از نفایس عالم خوشنویسی است که در سال 1181 تحریر شده است. تمامی قطعات مجدول، زرین بند مشکی، طلا اندازی بین سطور و دندان موشی و تحریر است با حواشی مذهب به دو ردیف ریسه گل و برگ های الوان و زرین و دارای تشعیرهای مزین به گل و بوته های الوان یا منقش و مرصع همزمان است


قطعه خط شکسته درویش عبدالمجید


مرقع کتابخانه مجلس شورای اسلامی ص 56 و مرقع موزه رضا عباسی 57 دو مرقع استثنائی از درویش می باشد. مرقع کتابخانه مجلس، قطع 5/20 در 12 و شامل 34 قطعه ممتاز است. این مرقع از نفایس عالم خوشنویسی است که در سال 1181 تحریر شده است. تمامی قطعات مجدول، زرین بند مشکی، طلا اندازی بین سطور و دندان موشی و تحریر است با حواشی مذهب به دو ردیف ریسه گل و برگ های الوان و زرین و دارای تشعیرهای مزین به گل و بوته های الوان یا منقش و مرصع همزمان است
درویش بین سال های 1170 تا 1185 قمری، کتاب ها و بیاض ها و جزواتی تحریر کرده است که درمیان آن ها برخی در شمار شاهکارهای بی نظیر است که چون خورشید بر تارک تاریخ خوشنویسی ایران می درخشد

قطعه خط شکسته جلی، درویش عبدالمجید

دیوان حافظ 
قطع کتاب 8/16 در 3/11 سانتی متر، به صورت کامل، 247 صفحه در هر کدام 12 سطر، خط شکسته نستعلیق خفی متوسط، تاریخ کتابت 1170 که از کارهای دوره جوانی درویش عبدالمجید (20 سالگی) می باشد. محل نگهداری کتابخانه آستان قدس رضوی


صفحه اول دیوان حافظ، درویش عبدالمجید، 1170 ق

دیوان مشتاق 
قطع جیبی 2/9 در 4/14 خط شکسته نستعلیق خفی متوسط، 328 صفحه هر کدام 14 سطر، تاریخ کتابت 1172. نگهداری در کتابخانه کاخ گلستان. شامل قصاید، مقطعات، غزلیات و ... «به خواهش آقا محمد باقر ولد ... در اصفهان قلمی گردید


صفحه دیوان مشتاق، درویش عبدالمجید 1172 ق

جُنگ اشعار 
قطع بیاض ابعاد 19 در 8 – خط شکسته نستعلیق غیر ممتاز، سال کتابت 1176. شامل 70 ورق، شامل اشعاری از محتشم، مشتاق، جامی، خیام و غیره 
قطع بیاض 2/14 در 1/6، خط شکسته نستعلیق خفی ممتاز، سال کتابت 81-1179 شامل 84 ورق، شامل اشعار معاصرین عبدالمجید و بعضی موارد اشعار خود عبدالمجید، نمونه کاملی از سبک مستقل عبدالمجید در نگارش است


صفحات بیاض، خط شکسته عبدالمجید 1176 ق



کلیات سعدی
قطع ربعی حجیم، ابعاد 13 در 5/19 خط شکسته نستعلیق خفی ممتاز. تاریخ کتابت 1182 کتابخانه کاخ گلستان. 712 صفحه 12 سطری

جُنگ اشعار 
قطع بیاض به ابعاد 5/8 در 5/18 خط شکسته نستعلیق خفی غبار ممتاز، 144 صفحه. تاریخ کتابت 1182. از نفیس ترین آثار استاد است که خط عبدالمجید به خوبی، قابل بررسی است. در کنار کلیات سعدی، این اثر برجسته ترین اثر استاد است که در هر صفحه آن، هنر چلیپا 

نویسی، کاملا منحصر به فرد است


صفحه اول کلیات سعدی، گلستان، درویش عبدالمجید


حواشی قرآن 
قطع جیبی ابعاد 19 در 14 که رقم و کاتب نسخ اصلی، مشخص نیست. اثر در کتابخانه کاخ گلستان نگهداری شده و با توجه به ویژگی های حواشی و تاریخ احتمالی تحریر آن، از هر حیث منسوب به عبدالمجید می باشد 


بعلاوه آثار دیگری شامل دیوان حافظ، بوستان سعدی، ترجیع بند هاتف و غیره، از استاد عبد المجید، در داخل کشور در مجموعه های عمومی یا شخصی، به یادگار باقی مانده است
آثار درویش در خارج از کشور
انگلستان - لندن، مجموعه شخصی و نیز موزه بریتانیا، چندین مرقع به نام درویش وجود دارد که اصالت آنها، مورد تردید است 

فرانسه – پاریس، شامل بوستان سعدی که از نفیس ترین آثار خط شکسته نستعلیق و مزین به تذهیب و تشعیر و به شیوه چلیپا بر روی زمینه طلائی کار شده است، هم چنین در فهرست نسخ ایرانی در بیبلوتک ناسیونال، مواردی منتسب به درویش وجود دارد، که محل تردید است 

امارات – دبی، مجموعه از قطعات و مرقعات و یک کتاب جنگ اشعار بسیار نفیس 

بعلاوه در مصر – قاهره، ایرلند – دوبلین و ترکیه – استانبول، نمونه هایی مربوط به درویش عبدالمجید، وجود دارد که برخی قابل تائید نیست و بقیه نیاز به بررسی بیشتر دارد




صفحه قرآن، خط نسخ محمد هاشم اصفهانی (بروایت درویش) خط شکسته درویش عبدالمجید 1183 ق

صفحه کتاب بوستان، درویش عبدالمجید، 1183 ق


صفحات آخر قرآن، خط متن، محمد هاشم اصفهانی، خط حواشی، درویش عبدالمجید 1181 ق

فصل چهارم، جلی نویسی در خط شکسته
در این فصل از کتاب، با بررسی کارشناسی و دقیق استاد مشعشعی و تبادل نظر با خط شناسان معاصر، اعلام شده است که اکثر آثار عبدالمجید طالقانی، در حوزه خط جلی، یعنی ریز نویسی، با قلم های کوچک، یک دانگ و نیم یا دو دانگ خفی، بوده است. لکن با متروک گشتن این شیوه خط شکسته نستعلیق، بازار جلی نویسی با قلم های درشت، بیشتر از دو دانگ تا شش دانگ، که امکان تولید آثار تابلو نقاشی خط، در آنها وجود دارد، به مرور، گسترش یافته است
بعد از به کمال رسیدن خط شکسته نستعلیق، توسط عبدالمجید طالقانی، به خصوص در خط جلی، توسط دو تن از شاگردان ایشان، میرزا غلامرضا اصفهانی و سید علی اکبر گلستانه، در حوزه خط جلی و درشت نویسی، شکسته نستعلیق، ادامه یافته است. لکن این اساتید مسلم، به هر دلیل، از ارائه سبک و آثار مستقل در مقابل درویش عبدالمجید، خود داری کرده و تلاش کرده اند که حتی خطوط ایشان، به نام استادشان، درویش عبدالمجید، معرفی شود
قطعه خط شکسته جلی، درویش عبدالمجید، 1179 ق

قطعه خط شکسته جلی، درویش عبدالمجید، 1181 ق
مرحوم میرزا غلامرضا اصفهانی، از بزرگترین شاگردان درویش عبدالمجید طالقانی

قطعه خط شکسته جلی، میرزا غلامرضا اصفهانی، با رقم عبدالمجید
قطعه خط شکسته جلی، سید علی اکبر گلستانه، با رقم ساختگی عبدالمجید

مرحوم سید علی اکبر گلستانه، از شاگردان برجسته مکتب عبدالمجید طالقانی

با بررسی کاملا فنی و در نظر گرفتن تحول کیفیت تحریر برخی حروف در شاگردان عبدالمجید، به نظر می رسد، برخی از آثار خط شکسته جلی، که در گذشته آنها را منسوب به عبدالمجید می دانسته اند، در واقع، متعلق به میرزا غلامرضا اصفهانی و سید علی اکبر گلستانه، می باشد 

اینکه چرا هنرمندان مذکور، برخی آثار عبدالمجید را، با خط جلی، تکرار یا به عبارتی، جعل کرده اند، محل تامل است. شاید علت اقبال زمانه که مردم حاضر به خرید یا قبول آثار به نام عبدالمجید بوده اند، موثر در این امر باشد، کما اینکه، استاد گلستانه، به این موضوع، اشاره کرده است 

بعلاوه با توجه به تبحر میرزا غلامرضا اصفهانی در خط شکسته نستعلیق، و به خصوص استادی مسلم وی در خط نستعلیق و لکن چه بسا جهت حفظ حرمت استادش، از ارائه و تبلیغ سبک مستقل خویش، اجتناب کرده و به نام عبدالمجید درویش، آثار خط جلی شکسته نستعلیق خود را، امضاء کرده و یا 
به هر دلیل دیگر، آثارشان را به نام عبدالمجید، اعلام کرده اند
قطعه خط شکسته جلی، سید علی اکبر گلستانه، با رقم درویش عبدالمجید

قطعه خط شکسته خفی و جلی، میرزا غلام رضا اصفهانی

فصل پنجم، ویژگی ها و ارزش های بصری در خط شکسته


هنر خوشنویسی، دارای شخصیت خاصی است که دارای جهت و مسیری خاص است. خط در خطاطی و نقاشی، هدفش حرکت به سوی مقصدی است که هنرمند آنرا در ذهن خود طراحی کرده و با اجرای نقشه ذهنی، در صدد القاء به بیننده است 
خطوط عمودی نظر را به بالا جلب می نماید. خطهای افقی احساس یکنواختی ایجاد می کند. خط مورب، محرک است و خط منحنی، انسان را در یک روند نرم و مطبوع قرار می دهد. بعلاوه ترکیب این خطوط، در انسان، احساس های متفاوتی ایجاد می کند. لذا اوج هنرمندی خطاط یا نقاش، در ایجاد هدفمندی معنی دار، در استفاده از خطوط در اثر هنری است 
حروف در شکسته نستعلیق، به جهت سرعت در نگارش، تغییراتی نسبت به نستعلیق دارد. عنوان مثال، حذف دندانه های حرف سین، یا شیوه های تکمیلی حروفی مثل «ی» یا «م» و غیره. در نتیجه در شکسته نستعلیق، تنوع بسیار زیادی وجود دارد. بعلاوه دور بیشتر حروف آن نسبت به سطح، از مشخصه های بارزی است که موجب منحنی ها و قوس های نرم و موزون و چشم نواز میگردد
بعلاوه تکرار حروف و کلمات بر روی یکدیگر (نستعلیق، شکسته ویا ترکیبی) در شکل های مختلف و اقلام ریز و درشت، ترکیبات دل انگیزی بوجود می آورد. کما اینکه، در دوره های معاصر، با الهام از مباحث قبلی، حوزه نقاشی خط، بوجود آمده است. لذا در ترکیبات شکلی، حروف متنوع خط شکسته، موجب بروز طرح های بیشتری از هنرمندان میگردد که آثار ارزش مندی در این حوزه، پدید آمده است 
خط شکسته به دلیل دارا بودن ترکیبات شکلی متعدد و متنوع آن برای بیان عصیانگری و فرونشاندن و به تصویر کشیدن غلیان احساسات درونی هنرمند، بسیار مناسب است. لکن دست توانای عبدالمجید، این هیولای طغیانگر را، چنان رام و مطیع کرده است، که اوج هیجان درونی وی را، بر روی صفحه، به منصه ظهور رسانده است
قطعه خط شکسته جلی، درویش عبدالمجید، 1179 ق

قطعه خط شکسته جلی درهم، سید علی اکبر گلستانه

درویش با مشق شکسته، بدون نقطه، در پی ایجاد اثر انتزاعی خط است. حتی رقم و امضای درویش عبدالمجید، دارای ترکیبات بدیع و بی مانندی می باشد. لذا کمتر میتوان دو رقم کاملا یکسانی در آثار استاد دید و البته هر کدام، شاهکاری بی مانند است. کما آنکه، میرزا غلامرضا اصفهانی و گلستانه، هیمن تفکر و شیوه درویش را در قلم جلی، به کار برده و آثار بی مانندی خلق کرده اند
در بخش پایانی نوشتاری کتاب، جناب استاد مشعشعی، با بیان اینکه بعد از فوت مرحوم دکتر مهدی بیانی، فهرست نویسی شکسته نویسان، ناتمام مانده است، فهرست جامعی از تمامی شکسته نویسان، بر اساس منابع قبلی و مشاهده حضوری، بیش از چندین دهه، تالیف و ارائه شده است. در این فهرست بر اساس حروف الفبا، به معرفی بسیار خلاصه حدود 57 هنرمند برجسته هنر خوشنویسی در حوزه شکسته، از آغاز تا دوره معاصر، اشاره شده است
چند نمونه امضاء و رقم درویش عبدالمجید طالقانی





قطعه خط شکسته، درویش عبدالمجید طالقانی





منبع: http://www.zeinali.ir/


برچسب ها: هنر ، زندگینامه ،

تعداد کل صفحات: 3 1 2 3
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic